Od 28 września do 2 października 2026 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej po raz drugi zaprasza wszystkie placówki do wspólnej akcji: w szkołach to Tydzień przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, w przedszkolach — Tydzień budowania relacji. Brzmi jak kolejna „akcja z ministerstwa”, ale to jeden z tych pomysłów, które warto potraktować poważnie, bo dotyczą rzeczy, o której dzieci mówią rodzicom najrzadziej. Poniżej: co dokładnie proponuje MEN, dlaczego teraz, jak to przeprowadzić w przedszkolu i w szkole dzień po dniu — i co możesz zrobić w domu, nawet jeśli nie jesteś nauczycielką.
Co to jest i skąd się wzięło
Pierwsza edycja odbyła się rok temu, na przełomie września i października 2025. MEN ogłosiło wtedy, że chce, aby tydzień poświęcony relacjom i przemocy rówieśniczej na stałe wpisał się w kalendarz pracy szkół i przedszkoli — czyli żeby nie była to jednorazowa kampania, tylko coroczny rytuał, tak jak Dzień Bezpiecznego Internetu. Tegoroczna, druga edycja przypada na 28 września – 2 października 2026. Kuratoria oświaty rozesłały już komunikaty do dyrektorów, a materiały ministerstwa (scenariusze, listy do rodziców, plakaty, ulotki) są udostępniane we wrześniu na stronach MEN i Ośrodka Rozwoju Edukacji.
Ważne rozróżnienie: w szkołach tydzień nazywa się „Tydzień przeciwdziałania przemocy rówieśniczej” i mówi wprost o przemocy — fizycznej, psychicznej, relacyjnej (wykluczanie, plotki) i cyfrowej. W przedszkolach to „Tydzień budowania relacji”, bo z trzy- czy pięciolatkiem nie rozmawia się o „przemocy”, tylko o tym, jak się bawić razem, jak mówić, gdy coś boli, i co zrobić, gdy ktoś nie chce nas wpuścić do zabawy.
Udział jest dobrowolny, ale kuratoria „zachęcają wszystkie przedszkola, szkoły i placówki do aktywnego włączenia się” i część z nich prosi o krótką informację o planach oraz ankietę po zakończeniu. W praktyce większość szkół coś zrobi — pytanie tylko, czy będzie to apel na sali gimnastycznej, czy tydzień, który dzieci zapamiętają.
Dlaczego akurat przemoc rówieśnicza
Bo liczby są duże, a rozmów mało. W materiałach towarzyszących akcji MEN przywołuje badania, według których 44 proc. młodych ludzi doświadczyło przemocy psychicznej, a 48 proc. — fizycznej ze strony rówieśników. Do tego dochodzi to, czego dorośli często nie widzą: wykluczanie z grupy na czacie klasowym, „żarty” w komentarzach, szantaż zdjęciami, hejt pod postami. Minister edukacji mówiła przy okazji pierwszej edycji, że dorośli „nie mogą pozostawać bierni i udawać, że nie widzą” — i to zdanie dobrze oddaje sens tygodnia: nie chodzi o wykrycie sprawców, tylko o to, żeby dzieci wiedziały, że dorośli patrzą, reagują i można do nich przyjść.
Jest jeszcze jeden, mniej oczywisty powód. Przemoc rówieśnicza nie zaczyna się od bicia. Zaczyna się od słów, od przezwiska, które „wszyscy” powtarzają, od nieproszenia do zabawy. Dlatego w przedszkolu tydzień jest o relacjach, a nie o przemocy — bo jeśli czterolatek nauczy się mówić „nie podoba mi się to” i wpuszczać innych do zabawy, w czwartej klasie będzie miał mniej do oduczenia.
Co proponuje MEN — szkołom i przedszkolom
Ministerstwo nie narzuca jednego scenariusza. Daje ramę i materiały, a placówka wybiera, co z nich weźmie. Z listów do dyrektorów i z pakietów udostępnionych przy pierwszej edycji wynika, że w tym tygodniu warto zaplanować:
- Lekcje wychowawcze na gotowych scenariuszach — MEN udostępnia m.in. scenariusze programu „Działaj/rozmawiaj”, cykl „Pierwsza pomoc dla zdrowia psychicznego” (dla różnych klas) oraz zestaw „Przemoc rówieśnicza” w ośmiu podtematach.
- Warsztaty i spotkania ze specjalistami — pedagogiem, psychologiem z poradni, policjantem z wydziału prewencji, organizacją pozarządową.
- Działania z rodzicami — ministerstwo przygotowało osobne listy do rodziców przedszkolaków i uczniów oraz scenariusze spotkań z rodzicami. To ten element, który szkoły najczęściej pomijają, a który daje najwięcej.
- Akcje widoczne w budynku — plakaty, ulotki „Nawiążmy połączenie”, wlepki, gazetka na korytarzu, wspólny plakat klasy.
- Pakt na rzecz przeciwdziałania przemocy rówieśniczej — deklarację, którą podpisują uczniowie, rodzice i nauczyciele. W wielu szkołach robi się z tego lokalną wersję: klasowy kontrakt zawieszony na ścianie.
Dla przedszkoli pakiet zawiera scenariusze zajęć o emocjach i rozwiązywaniu konfliktów (m.in. „Metafora serduszka”, „W ławicy ryb”), scenariusz spotkania z rodzicami oraz „ścieżkę pomocy” — prostą instrukcję dla nauczycielki, co robić, gdy zauważy niepokojące zachowanie. W akcję zaangażowane są Instytut Badań Edukacyjnych, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Rzecznik Praw Dziecka, Policja i kilka fundacji (Instytut Edukacji Pozytywnej, UNAWEZA, GrowSPACE, Szkoła z Klasą).
Materiały ministerialne są dobre, ale mają jedną wadę: są ogólne i trzeba je „przetłumaczyć” na konkretną grupę wiekową, wydrukować karty, wymyślić, co dzieci będą robiły rękami. Dlatego poniżej pokazujemy plan dzień po dniu i gotowe pomoce ze sklepu Kwiecień Academy, które ten tydzień domykają.
Jak to zrobić w przedszkolu: plan na 5 dni
Zasada numer jeden: krótko, konkretnie, przez zabawę. W przedszkolu nie ma „lekcji o przemocy” — jest pięć poranków, z których każdy ma jeden temat i jedno zdanie do zapamiętania.
Krąg na dywanie, „sprawdzanie nastroju” na emocjometrze, bajka o zajączku, który nie wiedział, jak powiedzieć, że jest mu smutno. Zdanie dnia: „Każde uczucie jest w porządku, ważne, co z nim zrobię”.
Zabawa w „dobre słowa” — każde dziecko dostaje serduszko i mówi coś miłego koledze. Rozmowa o tym, co robią słowa „głupi”, „nie bawię się z tobą”. Zdanie dnia: „Słowa mogą pomagać albo ranić”.
Scenka z pacynkami: ktoś stoi z boku. Co robimy? Ćwiczymy zdanie „Chcesz się z nami bawić?”. Zdanie dnia: „W naszej grupie jest miejsce dla każdego”.
Prosta procedura na konflikt: stop — powiedz, co czujesz — poproś dorosłego, jeśli nie umiesz się dogadać. Kolorowanka XXL malowana wspólnie. Zdanie dnia: „Zamiast bić — mówię”.
Grupa spisuje (rysuje) 4–5 zasad dobrej zabawy, wiesza w sali. Po południu krótkie spotkanie z rodzicami: co robiliśmy, ulotka do domu, dyplom dla każdego dziecka.
Nie musisz tego wszystkiego wymyślać sama — poniższy pakiet zawiera te pięć dni w gotowej formie, z kartami pracy i dyplomem, a pozostałe pomoce wzmacniają poszczególne dni.
Pomoce do przedszkola
Tydzień Budowania Relacji w przedszkolu – „Zuzia i Tomuś” (5 scenariuszy + karty pracy)Pięć gotowych dni dla grup 3–6 lat: włączanie do zabawy, dobre słowa, emocje, konflikty i wspólne zasady. Karty pracy do druku, bez przygotowań.
Tydzień Budowania Relacji – kolorowanka XXL, 16 stronDuża kolorowanka do wspólnego malowania na dywanie lub na ścianę sali — 16 stron A4 składanych w jeden obraz o przyjaźni.
Emocjometr – zestaw do rozpoznawania i nazywania emocjiPomoc do codziennego „sprawdzania nastroju” w grupie i w domu — dzieci uczą się nazywać to, co czują, zanim zaczną krzyczeć albo bić.
Chwila ciszy – zabawy wyciszające dla dzieciZestaw krótkich zabaw wyciszających na trudne momenty dnia — po konflikcie, przed rozmową w kręgu, po hałaśliwej zabawie.Jak to zrobić w klasach 1–3
Siedmio-, dziewięciolatki lubią misje i zagadki, dlatego najlepiej działa konwencja detektywistyczna: przez tydzień klasa „tropi” dobre i złe zachowania, zbiera dowody (obserwacje z przerw) i na koniec spisuje własny kodeks. Każdego dnia jedna godzina wychowawcza lub 20 minut na początku dnia — to wystarczy.
Rozmowa o różnicy między kłótnią a dokuczaniem. Dzieci sortują sytuacje na kartach: „to jest w porządku” / „to rani”. Wprowadzamy zeszyt detektywa (wklejki).
Bajka „Zajączek i Wilk” albo scenariusz „Słowa mają moc”. Eksperyment z kartką: każde przykre słowo to zagięcie, przeprosiny ją prostują, ale ślad zostaje.
Co robi świadek? Ćwiczymy trzy kroki: nie śmieję się — mówię „przestań” — idę po dorosłego. Scenki w parach. To najważniejszy dzień tygodnia.
Dla klas 2–3 pierwsza rozmowa o hejcie: komunikatory, gry, komentarze. Zasada: „nie pisz tego, czego nie powiedziałbyś prosto w twarz”.
Klasa składa lapbooki „Każdy jest ważny”, spisuje kodeks klasowy i podpisuje go (mała wersja Paktu MEN). Wspólny plakat XXL trafia na korytarz.
Pomoce do klas 1–3
Tydzień Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej dla klas 1–3 — „Detektywi dobrych relacji”Pięć scenariuszy na pięć dni dla klas 1–3, w konwencji detektywistycznej: tropimy dobre i złe zachowania, uczymy się reagować i prosić o pomoc.
Lapbook „Każdy jest ważny” – klasy 1–310 stron do kolorowania, wycinania i składania: kieszonka „Moje osoby do pomocy”, sześć obrazkowych zasad dobrych relacji, klapki z emocjami.
Wklejki do zeszytu na Tydzień Przeciwdziałania Przemocy RówieśniczejDwie wersje (klasy 1–3 i 4–8): zasady, „co robię, gdy widzę przemoc”, numery pomocowe — do zeszytu, żeby zostały po tygodniu.
Zajączek i Wilk – słowa, które budują i słowa, które raniąScenariusz z bajką o tym, jak działają słowa — dla młodszych klas i starszaków w przedszkolu.
Scenariusz zajęć „Słowa mają moc”Zajęcia TUS o tym, co robią z nami komplementy i przezwiska — z ćwiczeniami, które można powtórzyć w domu.
Scenariusz zajęć „O hejcie!” – klasy 2–4Pierwsza rozmowa o hejcie dla dzieci, które dopiero zaczynają korzystać z komunikatorów i gier online.
Razem przeciw przemocy – kolorowanka XXL, 16 stronWspólny plakat klasy, który dzieci malują razem — dobry początek tygodnia i gotowa dekoracja na koniec.Jak to zrobić w klasach 4–8
Ze starszymi uczniami nie da się „przeprowadzić pogadanki” — wyczują to natychmiast. Działa za to praca na realnych sytuacjach (bez nazwisk), anonimowe pytania, praca w grupach i bardzo konkretna wiedza: co jest przemocą także w świetle prawa, gdzie iść po pomoc, jak zabezpieczyć dowody cyberprzemocy. Warto, żeby w tygodniu pojawił się ktoś z zewnątrz — policjant, psycholog z poradni — bo z obcym dorosłym nastolatki rozmawiają czasem szczerzej niż z wychowawcą.
Uczniowie w grupach wypisują formy przemocy, które widzą w swojej szkole (anonimowo, na karteczkach). Wychowawca porządkuje: fizyczna, psychiczna, relacyjna, cyfrowa. To diagnoza, nie sąd.
Analiza sytuacji: kto w niej jest (sprawca, ofiara, świadkowie, „publiczność”). Ćwiczenie „co mogę zrobić w 10 sekund” — odejść, nie udostępnić, zapytać „wszystko ok?”, powiedzieć dorosłemu.
Zrzuty ekranu, blokowanie, zgłaszanie, numer 116 111 i Dyżurnet. Rozmowa o „żartach” w grupach klasowych i o tym, że anonimowość w sieci jest pozorna.
Scenariusz „Misja: Bezpieczna Szkoła”: kto w tej szkole jest od pomagania (imiennie), jak wygląda rozmowa z pedagogiem, co dzieje się dalej. Lapbook „Widzę. Reaguję. Wspieram.”.
Klasa spisuje własny pakt (w nawiązaniu do Paktu MEN), samorząd organizuje krótką debatę lub akcję na korytarzu. Podsumowanie: co zmienimy od poniedziałku — jedna rzecz, nie dziesięć.
Pomoce do klas 4–8
Tydzień Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej – gotowy pakiet dla szkoły (klasy 4–8)Kompletny plan tygodnia dla starszych klas: scenariusze godzin wychowawczych, karty pracy, materiały dla wychowawcy i na gazetkę.
Lapbook „Widzę. Reaguję. Wspieram.” – klasy 4–810 stron do składania: klapki „Gdzie szukać pomocy”, rodzaje przemocy, mój plan reakcji — praca własna, która zostaje z uczniem.
Misja: Bezpieczna Szkoła – scenariusz o szukaniu pomocy (klasy IV–VIII)Lekcja o tym, do kogo iść, gdy dzieje się coś złego — w szkole, w domu i w sieci. Z kartą ucznia i listą kontaktów.
Gazetka „W naszej szkole jest miejsce dla każdego”Gotowa gazetka na korytarz lub do klasy — plansze o rodzajach przemocy, reagowaniu i numerach pomocowych.
Tydzień Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej – gazetka A4 „Akta sprawy”Pięć plansz tematycznych w stylu akt detektywistycznych — do powieszenia dzień po dniu, w rytmie tygodnia.
Gazetka: Oznaki przemocy cyfrowej u dzieci i nastolatkówDla nauczycieli i rodziców: po czym poznać, że dziecko jest ofiarą cyberprzemocy, zanim samo o tym powie.
Gazetka „Zdrowie psychiczne”Plansze o emocjach, stresie i szukaniu wsparcia — do gabinetu pedagoga lub na korytarz na cały rok.Co może zrobić rodzic
Ministerstwo w liście do rodziców prosi o rzecz banalnie prostą: rozmawiajcie z dziećmi o tym, co dzieje się w szkole. Problem w tym, że pytanie „czy ktoś ci dokucza?” daje zwykle odpowiedź „nie” — tak samo jak „jak było w szkole?” daje „dobrze”. Lepiej działają pytania konkretne i boczne:
- „Z kim dziś siedziałeś na obiedzie? A kto siedział sam?”
- „Czy jest ktoś w klasie, z kogo się śmieją? Co wtedy robisz?”
- „Gdyby ktoś wrzucił twoje zdjęcie na grupę bez pytania, komu byś powiedział?”
- „Co byś zrobił, gdybyś zobaczył, że ktoś popycha młodszego?”
Druga rzecz to sygnały, które dziecko wysyła zamiast słów: nagła niechęć do szkoły, „bóle brzucha” w konkretne dni, zniszczone rzeczy, brak zaproszeń, ukrywanie telefonu albo odwrotnie — kompulsywne sprawdzanie go. Żaden z nich sam nie oznacza przemocy, ale dwa–trzy naraz to powód do rozmowy z wychowawcą. Nie „ostrzeżenia”, tylko rozmowy: „zauważyłam to i to, czy pani coś widzi w klasie?”.
Trzecia — i najtrudniejsza — to przyjęcie, że nasze dziecko może być po drugiej stronie. Dzieci, które dokuczają, rzadko są „złe”; częściej same nie umieją inaczej zdobyć pozycji w grupie. Jeśli wychowawca dzwoni z taką informacją, pierwsze zdanie nie powinno brzmieć „to niemożliwe”.
Dla rodziców — do rozdania na zebraniu lub wysłania przez dziennik
Czego nie robić
Nie robić apelu zamiast tygodnia. Jedno spotkanie całej szkoły na sali gimnastycznej z prezentacją o przemocy jest najłatwiejsze do odhaczenia i najmniej skuteczne — dzieci nie pamiętają nic poza tym, że było nudno.
Nie straszyć. Filmy o samobójstwach nastolatków, drastyczne historie, „a wiecie, że za to idzie się do więzienia” — to zamyka rozmowę, zamiast ją otwierać. Nastolatki potrzebują wiedzieć, co mogą zrobić, a nie jak bardzo jest źle.
Nie wywoływać nikogo po nazwisku. Tydzień nie jest czasem na rozliczanie konkretnych sytuacji na forum klasy. Konkretne sprawy załatwia się osobno, z pedagogiem i rodzicami.
Nie kończyć w piątek. Jeśli po tygodniu nic się nie zmienia w reakcjach dorosłych na przerwie, dzieci szybko to zauważą. Najprostszy sposób na ciągłość: kodeks na ścianie, wklejka w zeszycie i powrót do tematu raz w miesiącu na godzinie wychowawczej.
Nie zostawiać nauczycielki samej. Tydzień wymaga tego, żeby dyrekcja wiedziała, co robi każda klasa, żeby pedagog był dostępny i żeby był ustalony sposób postępowania, gdy w trakcie zajęć dziecko powie coś, czego nikt się nie spodziewał. Bo powie.
Najczęstsze pytania
Kiedy dokładnie odbywa się Tydzień przeciwdziałania przemocy rówieśniczej 2026?
Od poniedziałku 28 września do piątku 2 października 2026 r. To druga edycja — pierwsza odbyła się 29 września – 3 października 2025 r.
Czy udział jest obowiązkowy?
Nie ma przepisu, który nakazuje udział. Kuratoria oświaty zachęcają do włączenia się, część z nich zbiera informacje o planach szkół i prosi o ankietę po zakończeniu. Działania profilaktyczne z tego obszaru i tak mieszczą się w programie wychowawczo-profilaktycznym każdej szkoły.
Czym różni się wersja dla przedszkoli?
W przedszkolach akcja nazywa się „Tydzień budowania relacji” i nie mówi o przemocy wprost — skupia się na emocjach, dobrych słowach, włączaniu do zabawy i rozwiązywaniu konfliktów. Materiały MEN dla przedszkoli to m.in. scenariusze „Metafora serduszka” i „W ławicy ryb” oraz scenariusz spotkania z rodzicami.
Gdzie znaleźć bezpłatne materiały ministerstwa?
Na stronie gov.pl/web/edukacja w zakładce poświęconej tygodniowi oraz na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji. Znajdują się tam scenariusze lekcji, e-booki dla uczniów, listy do rodziców, plakaty i ulotki. Materiały pozostają dostępne przez cały rok szkolny.
Co powinien zrobić rodzic, jeśli podejrzewa, że dziecko doświadcza przemocy?
Porozmawiać z dzieckiem bez oskarżeń i bez obietnicy „nikomu nie powiem”, spisać, co i kiedy się działo, i umówić się na rozmowę z wychowawcą lub pedagogiem. W sytuacjach cyberprzemocy — zabezpieczyć zrzuty ekranu. Dziecko może też samo zadzwonić pod bezpłatny numer 116 111 (telefon zaufania dla dzieci i młodzieży).
Dodaj komentarz